Câu chuyện chuyển đổi số: Ngành ngân hàng đang thay đổi trải nghiệm thanh toán như thế nào?

Khi dữ liệu trở thành hạ tầng mới của ngân hàng

Chuyển đổi số không còn là câu chuyện số hóa từng quy trình hay đưa thêm dịch vụ lên ứng dụng ngân hàng. Khi lượng dữ liệu ngày càng lớn, câu hỏi quan trọng hơn là ngân hàng có thể khai thác dữ liệu như thế nào để nâng chất lượng dịch vụ, quản trị và ra quyết định.

Tại buổi Họp báo công bố sự kiện Chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2026 do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) tổ chức sáng 11/8, ông Hoàng Minh Tiến, Phó cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, NHNN cho biết, trong triển khai Kế hoạch chuyển đổi số theo Quyết định 810/QĐ-NHNN năm 2021 và Quyết định 3579/QĐ-NHNN năm 2025, gắn với Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và Đề án 06 của Chính phủ, ngành ngân hàng xác định lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy sự thuận tiện, trải nghiệm và an toàn của người dùng làm thước đo.

Theo ông Tiến, để chuyển đổi số đi vào thực chất, thể chế phải đi trước. NHNN đã tham mưu xây dựng Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Phòng, chống rửa tiền; trình Chính phủ ban hành Nghị định 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt, Nghị định 94/2025/NĐ-CP về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng và Nghị định 368/2025/NĐ-CP về hoạt động cung ứng dịch vụ Tiền di động.

“Hệ thống quy định về giao dịch điện tử, an ninh, an toàn thông tin cũng được cập nhật, tạo điều kiện để nhiều nghiệp vụ từ mở tài khoản, xác minh danh tính, cho vay, bảo lãnh, thanh toán đến gửi tiết kiệm có thể thực hiện trên môi trường mạng”, ông Tiến nói.

Cùng với thể chế là hạ tầng. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng tiếp tục được duy trì thông suốt, trong khi hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử do Napas vận hành ngày càng mở rộng kết nối với y tế, giáo dục, giao thông và dịch vụ công. Hạ tầng thanh toán bán lẻ qua mã QR cũng đã được kết nối với nhiều quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc và Singapore.

Quy mô thay đổi thể hiện rõ qua các con số. Trong 6 tháng đầu năm 2026, khối lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng hơn 34% so với cùng kỳ năm trước; tổng giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp hơn 28 lần quy mô GDP. Nhiều tổ chức tín dụng có trên 95% giao dịch thực hiện qua kênh số; hơn 89% người dân từ 15 tuổi trở lên sở hữu tài khoản thanh toán.

Tuy nhiên, thanh toán số mới là phần dễ nhìn thấy nhất của chuyển đổi số. Phía sau đó, dữ liệu đang trở thành một hạ tầng quan trọng của ngân hàng. Ngành ngân hàng tập trung xây dựng dữ liệu theo yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, trong đó việc phối hợp với Bộ Công an làm sạch dữ liệu theo Đề án 06 tạo bước tiến đáng kể.

Đến nay, hơn 167,8 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2,78 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức có tài khoản thanh toán đã được đối chiếu thông tin sinh trắc học qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID.

Khi dữ liệu được làm sạch và kết nối, ngân hàng có thêm cơ sở để loại bỏ tài khoản rác, hạn chế mạo danh, gian lận tài chính và nâng chất lượng dịch vụ. Đây cũng là nền tảng để chuyển từ số hóa dữ liệu sang khai thác dữ liệu.

AI tạo khác biệt, nhưng dữ liệu quyết định độ sâu

Theo ông Bùi Quang Cương, Phó tổng giám đốc kiêm Giám đốc Khối Công nghệ thông tin TPBank, AI không còn chỉ được sử dụng để tự động hóa một số công việc nội bộ mà đang tham gia sâu hơn vào phát triển sản phẩm, dịch vụ và vận hành ngân hàng. Generative AI và AI Agent đang mở rộng phạm vi ứng dụng.

Giá trị lớn hơn của AI nằm ở khả năng giúp ngân hàng hiểu khách hàng sâu hơn và ra quyết định chính xác hơn. Nếu mô hình truyền thống hướng tới một sản phẩm cho số đông, AI có thể đưa ngân hàng tới mô hình “đúng sản phẩm - đúng khách hàng - đúng thời điểm”, thông qua các ứng dụng như Next Best Offer, Next Best Action, quản lý tài chính cá nhân, tư vấn đầu tư, quản lý tài sản hay trợ lý tài chính AI.

Trong tín dụng, AI có thể hỗ trợ chấm điểm, đánh giá khả năng trả nợ, phát hiện sớm rủi ro và rút ngắn quá trình phê duyệt. Với doanh nghiệp, công nghệ này có thể phân tích dòng tiền, ngành nghề, chuỗi cung ứng và nhu cầu vốn để thiết kế giải pháp phù hợp hơn.

Đặc biệt, với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc khai thác nhiều nguồn dữ liệu có thể giúp ngân hàng đánh giá khách hàng toàn diện hơn, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính.

Tuy nhiên, AI càng được ứng dụng sâu thì yêu cầu kiểm soát càng lớn. Theo ông Cương, dữ liệu ngân hàng hiện vẫn nằm trên nhiều hệ thống, chất lượng chưa đồng nhất; trong khi quyền sử dụng dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và sự đồng thuận của khách hàng ngày càng quan trọng.

Độ tin cậy của AI cũng là vấn đề cần lưu ý. Generative AI có thể tạo ra kết quả không chính xác hoặc khó giải thích. Với các quyết định liên quan đến tín dụng, đầu tư hay quản trị rủi ro, những sai lệch này có thể tác động trực tiếp tới quyền lợi tài chính của khách hàng.

Bên cạnh đó, AI đang mở ra một mặt trận mới về an ninh. Công nghệ có thể giúp ngân hàng phát hiện giao dịch bất thường và gian lận gần thời gian thực, nhưng cũng có thể bị tội phạm sử dụng để tạo deepfake, giả mạo danh tính, phishing và social engineering ở quy mô lớn.

Vì vậy, bài toán không nằm ở việc phát triển thật nhiều ứng dụng AI riêng lẻ, mà là xây dựng nền tảng dữ liệu đủ tốt, đầu tư hạ tầng AI dùng chung, thiết lập cơ chế AI Governance và Responsible AI, đồng thời đưa bảo mật và quyền riêng tư vào ngay từ khâu thiết kế.

Một nguyên tắc quan trọng là AI hỗ trợ con người, không thay thế trách nhiệm của con người. Với các quyết định liên quan trực tiếp đến tài chính và quyền lợi khách hàng, con người vẫn phải kiểm tra, giám sát và chịu trách nhiệm về quyết định cuối cùng.

Công nghệ phải tạo ra giá trị thực

Chuyển đổi số càng đi sâu, hiệu quả cuối cùng càng được đo bằng trải nghiệm của người sử dụng. An toàn và thuận tiện vì thế trở thành hai yêu cầu song hành.

Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) của NHNN, triển khai từ năm 2025, đến tháng 7/2026 đã có hơn 4,6 triệu lượt khách hàng nhận cảnh báo. Trong số này, hơn 1,5 triệu khách hàng đã tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau cảnh báo, với tổng số tiền giao dịch tương ứng gần 5.200 tỷ đồng.

Chuyển đổi số cũng thay đổi cách cơ quan quản lý cung cấp dịch vụ công. Giai đoạn 2024-2026, NHNN đã cắt giảm, đơn giản hóa trên 90% thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý. Đến ngày 24/7/2026, có 43 thủ tục hành chính được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình và 21 thủ tục có thành phần hồ sơ được thay thế bằng dữ liệu. Trong quý II/2026, tỷ lệ hồ sơ tiếp nhận trực tuyến đạt trên 87%.

Những kết quả đó cho thấy chuyển đổi số ngân hàng không phải một cuộc đua về công nghệ đơn thuần. Đó là quá trình liên tục kết hợp giữa thể chế, hạ tầng, dữ liệu, công nghệ, an toàn và năng lực con người. Trong dòng chảy đó, năm 2026 đánh dấu năm thứ năm liên tiếp NHNN tổ chức Sự kiện Chuyển đổi số ngành Ngân hàng. Đây không phải mốc 5 năm của quá trình chuyển đổi số ngành Ngân hàng, mà là chặng đường 5 năm của một diễn đàn chuyên biệt để nhìn lại kết quả, chia sẻ kinh nghiệm, kết nối các chủ thể và định hình những vấn đề mới.

Nguồn: https://www.tinnhanhchungkhoan.vn/ngan-hang-buoc-vao-ky-nguyen-moi-du-lieu-dan-loi-ai-tao-khac-biet-post395722.html